اخلاق و عرفان خود سيراب نموده باشد ، بديهى است كه خود يكى از بزرگترين فقهاى اسلام بوده باشد هرچند به عنوان استادالفقهاء و مربىالعلماء شهرت نيافته باشد . اما تقديم ذكر فقيه بر عنوان متأله مشعر بر آن است ( و نمىگويم دليل بر آن ) كه مرحوم قاضى شغل شاغل و اشتغال ويژه وى ، تدريس فقه و اصول و اهتمام به تحويل دادن فقهاء و مراجع تقليد به جامعه بوده است . در صورتى كه دليل و مدركى بر اشتغال ايشان به مشغله ياد شده در دست نيست بلكه اشتغال و اهتمام وى همان حكمت عملى ( تهذيب نفس و تكامل اخلاق ) بوده است و بدين جبهه و وجهه شهرت يافته‌اند . 2 - عنوان متأله معمولًا ( در كتب مربوطه و السنه گويندگان و ارباب بيان و بنان ) قيد حكيم و عارف است نه قيد فقيه . فقهاء عظام هرچند همه متأله بوده‌اند و گرنه بدين‌مقام عظيم نمىرسيدند ، لكن قيد متأله براى آنان قيد توضيحى است لكن براى حكماء الهى قيد احترازى است يعنى در مقابل حكماى مشايى ، حكماى اشراقى ، حكيمان سوفسطايى و غيره ، تعبير حكيم الهى و يا متأله دال بر اين است كه شخصيت مورد نظر ما وجهه همت او به سوى خدا رفتن و راه او را پيمودن و در او فنا شدن است و معلوم است كه اصل در قيود احترازيت است نه توضيحى بودن . و به سخن ديگر ، فقهاء همه متأله بوده‌اند لهذا در آخرين شرايط فقاهت و اجتهاد گفته شده ( قوه قدسي - ة بها يتمكن من ردالفروع الى الاصول . . . ) اما حكماء فراوان بوده كه در مسير تأله و خدايى بودن نبوده‌اند ولى ما حكيم متأله مىخواهيم و مىجوييم كه مرحوم قاضى يكى از شاخص‌ترين آنان بوده است . 3 - اصولًا به نظر اينجانب عنوان‌ها و لقب‌هايى متناسب با شغل شاغل و اشتغال كامل بزرگان و رهبران كه از قديم در مصادر مربوطه و مدارك موجوده تقرير و تعيين گرديده است بايد محفوظ بماند و گرنه مستلزم محذورات و ابهاماتى خواهد بود . مثال و نمونه : مرحوم وحيد بهبهانى محمدباقرين محمد اكمل متوفاى 1206 هجرى موسس اصول جديد و استاد عظيم‌الشأن فقاهت و اجتهاد و برباد دهنده مشرب خشك و متحجر اخبارىگرى همه جا به لقب وحيد بهبهانى شهرت يافته حتى در يك جا كه شيخ‌اعظم انصارى در كتاب شريف رسايل خود او را با لقب فريد ذكر نموده است كمى مستغرب و غيرمأنوس به نظر مىرسد با آن كه همان مفهوم وحيد را دارد . اما در اين سال‌هاى اخير كه سخن از بزرگداشت آن نابغه علم و عمل به ميان آمده است آن جناب را با عنوان و لقب علامه بهبهانى ياد كرده‌اند . بلاشك اين عنوان و لقب صحيح و مطابقى است لكن توجه به